مرحوم و معاشرين آن بزرگ مىدانند كه ميرزا محمد خان در عالم تقوى و فضائل و مكارم انسانى از مفاخر نوع بشر بشمار مىرفت و از آن نوادرى است كه انسان به وجود آنها مىبالد از اينكه بشر است و منتسب به جامعهء انسانى است كه محمد قزوينى را دارد . من در عمرم مردى به اين پاكى و صفاى قلب و حسن نيت و سادگى و بىآلايشى و صحّت عمل و حقيقت دوستى و حقيقت‌جوئى و امانت و وفا و صفا و حسن فطرت نديده يا كمتر نظير او را ديده‌ام . مثل يك قطعه بلور صاف و پاك بود . به نحو اجمال تا جايى كه به خاطر دارم شرح حال آن بزرگ را در اينجا مىنويسم . تصور مىكنم در سال 1294 هجرى قمرى در تهران متولد شده است . پدرش مرحوم ميرزا عبد الوهاب قزوينى معروف به ملا آقا از فضلا و دانشمندان و ادباى عصر خود بوده و در تهران در حوزهء وزارت انطباعات يكى از كتّاب چهارگانه نامه دانشوران بوده است ، به اين معنى كه مرحوم عليقلى ميرزا اعتضاد السلطنه به فكر ترتيب قاموس الاعلام بلكه مفصل‌تر از آن دائرةالمعارف مشتمل بر ترجمهء حال بزرگان اسلام افتاد و به اين منظور چند نفر را جمع كرد . بعد همين كار را مرحوم محمد حسن خان اعتماد السلطنه ادامه داد . اين چهار نفر عبارتند از : شمس العلماء عبدالرب‌آبادى قزوينى ، مصنّف مطلع الشمس ، ميرزا عبد الوهاب قزوينى ( پدر مرحوم ميرزا محمد خان ) كه معروف به ملا آقا بوده است ، حاج ميرزا حسن اديب طالقانى . مرحوم ملا آقا سه فرزند داشته : دو پسر و يك دختر . پسر بزرگش شيخ محمد ( ميرزا محمد خان يا شيخ محمد خان بعدى ) شيخ احمد ( ميرزا احمد خان وهابى كه فعلا از اعضاى پيرمرد ماليّه است و شايد فعلا متقاعد شده باشد ) و خواهرى كه ظاهرا هيچ‌وقت شوهر نكرده و در تهران است و مرحوم قزوينى ماهيانه‌اى براى معاش به او مىداد . شيخ محمد از طفوليّت مشغول به تحصيل مقدّمات مىشود . قبل از آنكه به سن بلوغ برسد ، پدرش وفات مىكند و او تحت رعايت و حمايت مرحوم شمس العلماء عبدالرب‌آبادى در مىآيد . مرحوم ملا آقا به كلى فقير و مستمند بود . پس از وفات او سالى چند تومان از ادارهء انطباعات به ورّاث او مستمرى مىداده‌اند . مرحوم ميرزا محمد خان در مدرسهء معيّر تهران حجره‌اى گرفته و در عداد طلّاب در مىآيد . باهوش و ذكاء فوق‌العاده و قوّهء حافظهء عجيبى كه داشت و غيرت و همّت و پشتكار و حقيقت‌جوئى و كنجكاوى كه تا پايان عمر از صفات ثابت فطرى او بود به تحصيل مىپردازد و از همان اوائل شباب طلبهء بسيار فاضل مبرزى مىشود . در محضر مرحوم حاج ميرزا حسن آشتيانى كه از فحول علماى عصر بود ، اصول و فقه خوانده بود . در محضر مرحوم حاج شيخ فضل الله نورى نيز تلمّذ كرده بود . از محضر اديب پيشاورى استفادهء ادبى برده بود . در تمام علوم اسلامى از مقدمات صرف و نحو و معانى و بيان و لغت و فقه و اصول و منطق و هيئت و علوم رياضى و علوم ادبى از قبيل تاريخ عمومى و تاريخ ادب و رجال و عروض و قافيه مرد متبحّر سرآمدى مىشود . بعد در مدرسهء آليانس تهران به آموختن زبان فرانسه مشغول مىشود و چون در آن‌وقت كار مشكلى بوده كه يك نفر طلبهء معمّم زبان فرانسه بخواند احتياط داشته كه كسى نفهمد و به به‌طورىكه جناب آقاى شكوه ( شكوه الملك ) براى بنده نقل مىكردند صبح‌هاى زود به مدرسه مىرفته و